Finansistka z zawodu, pasjonatka tańca, jogi, nurkowania i podroży.  Autorka bloga „Miss Sajgon”. Wietnamską przygodę dzieli z partnerem Michaelem (Australijczykiem z Kolumbii) i trzema przygarniętymi kotami.  

Rzeczywistość Covid-19 w Wietnamie

Pandemia zastała mnie w domu, w Ho Chi Minh City. Wietnam wprowadził restrykcje już w połowie stycznia, kiedy wybuch epidemii w Chinach okazał się poważny. Dzielimy granicę z Chinami na północy, dodatkowo władze pamiętają epidemię SARS w 2003 roku i nie chciały ryzykować powtórnego chaosu.

Tak więc zaraz po Wietnamskim Nowym Roku, pod koniec stycznia, zamknięto szkoły i uruchomiono nauczanie online, ale poza tym życie toczyło się w miarę normalnie. Przez długi czas liczba zarażonych pozostawała na poziomie 37-miu przypadków. Dlatego jeszcze w lutym zdecydowałam się na wakacje na Bali. Ale już dwa tygodnie później sytuacja stała się krytyczna i ogłoszono dalsze restrykcje. Wszyscy, którzy wjechali do kraju po 8 marca musieli zgłosić się do władz sanitarnych i poddać kwarantannie. Byłam wdzięczna zbiegowi okoliczności i własnej intuicji, że wróciłam na czas.

Wzrost liczby zakażeń nastąpił wraz z turystami powracającymi z zimowych ferii w Europie, na początku marca.  W odpowiedzi na to zamknięto granice, anulowano loty zagraniczne, zamknięto placówki handlowe, biura i miejsca zgromadzeń publicznych. Nie doświadczyliśmy jednak lockdownu na miarę wielu krajów europejskich. Część firm pozostawała otwarta, choć promowano pracę zdalną. Sklepy spożywcze również pozostawały otwarte. Ale wprowadzono surowy obowiązek noszenia masek.

Socjalistyczna dyscyplina społeczna

Maski nie są niczym nowym w Wietnamie i większość ludzi nosi je codzienne, jako ochronę przez zanieczyszczeniem powietrza. Trudniej było dostosować się obcokrajowcom, co budziło oburzenie Wietnamczyków. Sklepy nadal nie wpuszczają osób bez masek, więc ta dyscyplina szybko się stała codziennością. Ponadto wprowadzono obowiązkowe pomiary temperatury w miejscach publicznych i utrzymywanie dystansu. Rząd uruchomił linie SMS-ową, która przypominała o przestrzeganiu zasad, a ulice obwieszono plakatami propagandowymi.

Gdy w momencie wzrostu liczby zakażeń w HCMC City zdiagnozowano ponad 20 przypadków zarażeń w popularnym wśród cudzoziemców barze, nastąpiła fala krytyki przyjezdnych, czasami wręcz ostracyzmu. Ale i tu władze zareagowały natychmiast, grożąc karami za dyskryminację w świadczeniu usług i ogólnie w kontaktach społecznych. Wprowadzono też kary (łącznie z karą więzienia) za rozprzestrzenianie fałszywych informacji na temat epidemii oraz za spekulowanie w handlu materiałami ochronnymi. Faktycznie, od początku epidemii, nie tylko nie brakowało masek, rękawiczek i produktów antybakteryjnych – ale powszechnie udostępniono je za darmo mieszkańcom apartamentowców, klientom sklepów i pasażerom środków transportu.

Obowiązkowa kwarantanna została zorganizowana dla ponad 50 000 osób – często w byłych ośrodkach wojskowych albo w byłych obozach reedukacyjnych. Warunki skromne, ale co ciekawe, wszystkie koszty zostały pokryte przez rząd – zarówno dla miejscowych, jak zagranicznych osób.

Samopomoc made in Vietnam

Wietnamczycy są narodem żyjącym w społecznościach i rodzinach wielopokoleniowych, stąd akcje pomocowe rodziły się spontanicznie. Powstawały jadłodajnie dla najuboższych, a nawet ryżomaty wydające ryż dla potrzebujących. Wielu właścicieli mieszkań czy lokali handlowych proponowało obniżki czynszu, rząd wprowadził redukcje i odroczenia podatków, banki zniosły opłaty za usługi i nawet pompowanie roweru oferowano za darmo w ramach solidarności społecznej.  

Idealne miejsce na przetrwanie

Od początku pandemii wiedziałam, że Wietnam jest idealnym miejscem na jej przetrwanie. Chociaż tutejsza służba zdrowia nie jest na światowym poziomie, to połączenie surowych zasad narzuconych przez władze, dokładne badanie zarażonych oraz tych, którzy mogli mieć z nimi kontakt, do tego dyscyplina społeczna sprawiły, że Wietnam stawiany jest na świecie za przykład w walce z pandemią.

Wietnam zasadniczo jest bardzo bezpiecznym krajem i to poczucie wręcz wzmocniło się podczas pandemii. Wszyscy znani mi cudzoziemcy twierdzą, że to najlepsze miejsce na przetrwanie kryzysu – niewielka liczba zakażeń, ścisła kontrola epidemii, brak surowego lockdownu, do tego życzliwość i solidarność okazywane przez Wietnamczyków. Co ważne, na żadnym etapie pandemii nie miały miejsca braki w zaopatrzeniu – ani podstawowych produktów, ani masek, ani papieru toaletowego. W efekcie, nawet najwięksi krytycy rządu wyrażają się z pełnym uznaniem o jego postawie wobec epidemii.

Życie prywatne w czasach zarazy

W moim przypadku kryzys zbiegł się z decyzją o zawodowym urlopie. Ten rok miał być wymarzoną przerwą w zabójczym tempie, w jakim żyłam przez ostatnie lata. Miał to być czas wypełniony podróżami, przyjemnościami, planami samorealizacji i prywatnymi projektami. Cóż, przewidziałam wszystko, poza epidemią na skalę światową. Spędzałam więc czas w domu, ciesząc się urokami życia w zwolnionym tempie. Niestety, kiedy zamknięto moją szkołę tańca, basen i salon masażu, z przyjemności pozostało mi napastliwe głaskanie kociej rodziny.

Mój partner nadzoruje rządowy projekt budowy i jego zawodowa rutyna nie uległa zmianie. Natomiast życie społeczne ograniczało się do nas dwojga, naszej ukochanej pomocy Mai i trzech kotów. Teraz doceniamy ulotność aktywności, które wcześniej uznawaliśmy za naturalnie dostępne. Martwi mnie tylko brak jasności co do najbliższej przyszłości – planowałam odwiedzić rodzinę w Polsce lecz trudno cokolwiek zaplanować. Pozostaje mieć nadzieję, że uda mi się spędzić rodzinne święta i uściskać rodziców w ich 50-tą rocznicę ślubu.

Życie domowe w czasach zarazy

Obserwowałam, jak zmienia się życie znajomych posiadających dzieci. Szkoły były zamknięte przez cztery miesiące i sytuacja była nie do pozazdroszczenia. Większość dzieci miało więcej prac domowych niż w normalnym trybie, ale pozbawione kontaktu z rówieśnikami popadały w przygnębienie. Na początku maja otwarto ponownie szkoły i choć to ostatni miesiąc roku szkolnego, wszyscy – i dzieci, i rodzice – przyjęli tę decyzję z entuzjazmem.

Przez ostatnie 3 lata pracowałam jako dyrektor finansowy w międzynarodowej firmie reklamowej, odpowiadając za rejon Azji Południowo-Wschodniej. Dużo podróżowałam, głównie do Kambodży, Tajlandii i Birmy. Cieszę się, że decyzję o odejściu podjęłam przed nastaniem pandemii – częste podróże byłyby ryzykowne, stresujące, czy wreszcie niemożliwe. Dzięki przerwie zawodowej wróciłam do dawno odkładanych prywatnych projektów: planów wydania książki, rozwoju własnej marki w dziedzinie tańca i edukacji, sformalizowania kwalifikacji trenera fitness i jogi. Mam znów czas na naukę hiszpańskiego, niespiesznie smakuję dobrą literaturę i kinematografię. Odkrywam zalety gotowania i pielęgnacji ogródka. Doglądam pozbawione pieszczot koty i odnawiam kontakty z przyjaciółmi. Zdaję sobie sprawę, że jestem w komfortowej sytuacji i dziękuję sobie i losowi, że kryzys mnie bezpośrednio nie dotknął.

Życie po czasie zarazy

Mam wrażenie, że zmieniły się powszechne zachowania w kwestii konsumpcji. Popęd za pieniądzem ustąpił potrzebie przeżycia niewielkim kosztem, ale w dobrym zdrowiu. Obserwuję z podziwem stoicyzm i pogodę ducha osób o niskich zarobkach i niewielkich kosztach utrzymania, w przeciwieństwie do przepełnionych paniką ludzi o dotychczas wysokich zarobkach i wysokim standardzie utrzymania. Okazuje się, że nie można wiecznie żyć na kredyt. Doceniamy drobne przyjemności i cenimy wartości, które dotąd uważaliśmy za oczywiste. Okazuje się, że możemy żyć bez niepotrzebnych zakupów, podroży i zbędnego blichtru. Zdalna praca, okazuje się teraz czymś normalnym i nie wpływa na wydajność, natomiast zmusza do kreatywnych rozwiązań. Solidarność międzyludzka przeżywa rozkwit. Wczoraj wzruszyłam się do łez czytając o wietnamskich ochotnikach do przeszczepu płuca dla brytyjskiego pilota, który zyskał niewdzięczny rozgłos, jako zarzewie wirusa w mojej dzielnicy i który do dzisiaj przebywa w ciężkim stanie na oddziale intensywnej opieki. Mam nadzieję, że te zachowania nie okażą się jedynie trendem, a staną się nową rzeczywistością.

Opowiadała Beata Ufniarz.
Zdjęcia: archiwum prywatne.

Czy pandemia koronawirusa wpłynęła na jakość powietrza i w jakim stopniu?

Obecnie nie ma jeszcze dokładnych analiz na temat znacznych ograniczeń w działalności powodującej emisje zanieczyszczeń do atmosfery tj. produkcji przemysłowej czy energetyce.

W związku z tym, że ostatnio zmienił się sposób naszej aktywności (pozostajemy w domach i mniej się przemieszczamy), należy spodziewać się zmniejszenia emisji z sektora transportu i poprawy jakości powietrza  szczególnie w centrach miast, gdzie właśnie ruch samochodowy ma kluczowe znaczenie. Podobne wyniki rejestrują stacje pomiarowe Głównego Inspektora Ochrony Środowiska zlokalizowane w pobliżu tras tranzytowych – urządzenia rejestrują 30% spadek zanieczyszczeń pochodzących z ruchu samochodowego (np. NOx).  Natomiast sytuacja jest odmienna na obszarach o zabudowie jednorodzinnej, gdzie główną rolę w zakresie jakości powietrza odgrywa sektor bytowo-komunalny, czyli emisja z indywidualnych źródeł spalania paliw wykorzystywanych do odgrzewania domów. W tym przypadku możemy się liczyć ze wzrostem emisji.

W obliczu koronawirusa ludzie będą teraz częściej oglądać telewizję i używać energochłonnych urządzeń domowych. W jakim stopniu to może przyczynić się do zużycia energii?

Wydaje się, że energetyka pracuje bez dodatkowych obciążeń, głównie ze względu na podobne lub wyższe zużycie prądu w miejscach pracy (serwery, oświetlenie, centralne system wentylacji itd.) względem urządzeń domowych. Jak podają Polskie Sieci Elektroenergetyczne, obserwuje się wręcz spadek zapotrzebowania na moc o około 12%. Przyczyną tego jest zarówno zamknięcie szkół, uczelni, centrów handlowych czy zakładów przemysłowych, jak i pogoda. Zużycie energii elektrycznej zależy od temperatury i nasłonecznienia, a te różnią się znacznie w stosunku do ubiegłego roku oraz poprzednich tygodni, więc nie można jednoznacznie wnioskować o przyczynach tego spadku. Ponadto obecnie urządzenia elektroniczne są naprawdę energooszczędne i nie stanowią istotnego udziału w zużyciu energii elektrycznej w gospodarstwach domowych.

Czy masowa produkcja jednorazowych środków higienicznych i powrót do łask plastiku może przyczynić się do wytworzenia rekordowych odpadów?

Tak, może. I powinniśmy pamiętać o tym, że odpady stanowią zagrożenie zarówno dla nas, jak również dla środowiska. Bardzo ważne jest, abyśmy zadbali o to, żeby porzucone maseczki na twarz i jednorazowe rękawiczki nie zalegały na trawnikach czy w lasach. Także nawet w tych trudnych czasach nie zapominajmy o podstawowych zasadach porządku i czystości. Maseczki i rękawiczki używane przez osoby indywidualne są odpadami komunalnymi i powinny trafić do śmieci zmieszanych.

Mamy teraz często myć ręce – czy to oznacza też większe zużycie wody?

To zależy od zasad higieny indywidualnej, z którą w Polsce do tej pory nie było najlepiej. Według badania przeprowadzonego przez stowarzyszenie WIN/Gallup International  zaledwie 68% Polaków myje ręce wodą z mydłem po skorzystaniu z toalety. Co więcej, nawet teraz Miejskie Przedsiębiorstwa Wodociągowe nie zauważają większego poboru wody w marcu – w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku. Pamiętajmy również o tym, że oprócz prawidłowej techniki mycia rąk, która powinna obejmować całą dłoń, powinniśmy zakręcać wodę podczas namydlania – w tym czasie nie jest nam potrzebna. Zachęcam do stosowania tej zasady również podczas szczotkowania zębów.

Pojawiły się informacje o powrotach zwierząt do miast. Czy są prawdziwe i o jakich zwierzętach mówimy?

Nie są to wiarygodne informacje w kontekście koronawirusa. Na wiosnę, zwierzęta zawsze zbliżały się do miast celem poszukiwania łatwego dostępu do pokarmu. Tak więc pojedyncze przypadki, takie jak np. łanie w Zakopanem, mogą się zdarzyć. Ponadto należy wziąć pod uwagę fakt, że to my coraz częściej zajmujemy tereny należące do zwierząt – przybywa nowych dróg, domów, różnej zabudowy. W związku z powyższym nie możemy się dziwić, że dzikie zwierzęta pojawiają się na terenach zurbanizowanych. To zjawisko jest coraz bardziej widoczne na całym świecie i prawdopodobnie będzie się nasilać.

Mówiąc o koronawirusie, nie sposób pominąć tematu zwierząt i chorób odwzwierzęcych.

Pojawienie się rolnictwa i rozwój populacji ludzkiej około 11 tys. lat temu były kluczowe dla stworzenia warunków do rozprzestrzeniania się chorób. Historyczne choroby, takie jak tzw. grypa „hiszpanka” – pochodziły od wirusów zwierząt domowych (np. świń), a powodowana przez bakterie dżuma – od szczurów i żyjących na nich pcheł. Koronawirusy to wirusy odzwierzęce, zaś 2019-nCoV, prawdopodobnie pojawił się na targu owoców morza w Wuhan pod koniec 2019 r.

Wyniki badań pokazują, że pochodzące od zwierząt epidemie zakaźnych chorób ludzi, takich jak gorączka krwotoczna Ebola, bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej MERS, czy ptasia grypa występują coraz częściej, czego przyczyną jest zarówno zajmowanie coraz większych obszarów należących do zwierząt, jak i zmiany klimatu. Patogeny przenoszą się ze zwierząt na ludzi i bardzo szybko rozprzestrzeniają po świecie.

Czy pandemia była to przewidzenia?

Gdy Bill Gates ostrzegał w 2018 roku, że świat nie jest przygotowany na wypadek pandemii, wielu sceptycznie oceniało wypowiedź biznesmena.

 W ostatnim stuleciu ryzyko wystąpienia nowych ognisk chorób wirusowych wzrasta w związku z  postępującymi zmianami klimatu oraz niszczenia naturalnych ekosystemów Ziemi. Kolonizacja dzikich obszarów przez ludzi i odebranie innym gatunkom ich siedlisk oraz niezrównoważona eksploatacja dóbr naturalnych, sprzyjają przenoszeniu się nowych chorób z dzikiej przyrody na ludzi. Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) szacuje, że 3/4 nowych zagrażających ludziom chorób ma źródło w zwierzętach. Obecne tempo przyrostu globalnej populacji, postępująca urbanizacja i rozwój transportu, który między innymi sprawił, że jesteśmy w stanie udać się do niemal każdego zakątka świata, spowodowały wzrost ryzyka zarażenia.