Czy pandemia koronawirusa wpłynęła na jakość powietrza i w jakim stopniu?

Obecnie nie ma jeszcze dokładnych analiz na temat znacznych ograniczeń w działalności powodującej emisje zanieczyszczeń do atmosfery tj. produkcji przemysłowej czy energetyce.

W związku z tym, że ostatnio zmienił się sposób naszej aktywności (pozostajemy w domach i mniej się przemieszczamy), należy spodziewać się zmniejszenia emisji z sektora transportu i poprawy jakości powietrza  szczególnie w centrach miast, gdzie właśnie ruch samochodowy ma kluczowe znaczenie. Podobne wyniki rejestrują stacje pomiarowe Głównego Inspektora Ochrony Środowiska zlokalizowane w pobliżu tras tranzytowych – urządzenia rejestrują 30% spadek zanieczyszczeń pochodzących z ruchu samochodowego (np. NOx).  Natomiast sytuacja jest odmienna na obszarach o zabudowie jednorodzinnej, gdzie główną rolę w zakresie jakości powietrza odgrywa sektor bytowo-komunalny, czyli emisja z indywidualnych źródeł spalania paliw wykorzystywanych do odgrzewania domów. W tym przypadku możemy się liczyć ze wzrostem emisji.

W obliczu koronawirusa ludzie będą teraz częściej oglądać telewizję i używać energochłonnych urządzeń domowych. W jakim stopniu to może przyczynić się do zużycia energii?

Wydaje się, że energetyka pracuje bez dodatkowych obciążeń, głównie ze względu na podobne lub wyższe zużycie prądu w miejscach pracy (serwery, oświetlenie, centralne system wentylacji itd.) względem urządzeń domowych. Jak podają Polskie Sieci Elektroenergetyczne, obserwuje się wręcz spadek zapotrzebowania na moc o około 12%. Przyczyną tego jest zarówno zamknięcie szkół, uczelni, centrów handlowych czy zakładów przemysłowych, jak i pogoda. Zużycie energii elektrycznej zależy od temperatury i nasłonecznienia, a te różnią się znacznie w stosunku do ubiegłego roku oraz poprzednich tygodni, więc nie można jednoznacznie wnioskować o przyczynach tego spadku. Ponadto obecnie urządzenia elektroniczne są naprawdę energooszczędne i nie stanowią istotnego udziału w zużyciu energii elektrycznej w gospodarstwach domowych.

Czy masowa produkcja jednorazowych środków higienicznych i powrót do łask plastiku może przyczynić się do wytworzenia rekordowych odpadów?

Tak, może. I powinniśmy pamiętać o tym, że odpady stanowią zagrożenie zarówno dla nas, jak również dla środowiska. Bardzo ważne jest, abyśmy zadbali o to, żeby porzucone maseczki na twarz i jednorazowe rękawiczki nie zalegały na trawnikach czy w lasach. Także nawet w tych trudnych czasach nie zapominajmy o podstawowych zasadach porządku i czystości. Maseczki i rękawiczki używane przez osoby indywidualne są odpadami komunalnymi i powinny trafić do śmieci zmieszanych.

Mamy teraz często myć ręce – czy to oznacza też większe zużycie wody?

To zależy od zasad higieny indywidualnej, z którą w Polsce do tej pory nie było najlepiej. Według badania przeprowadzonego przez stowarzyszenie WIN/Gallup International  zaledwie 68% Polaków myje ręce wodą z mydłem po skorzystaniu z toalety. Co więcej, nawet teraz Miejskie Przedsiębiorstwa Wodociągowe nie zauważają większego poboru wody w marcu – w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku. Pamiętajmy również o tym, że oprócz prawidłowej techniki mycia rąk, która powinna obejmować całą dłoń, powinniśmy zakręcać wodę podczas namydlania – w tym czasie nie jest nam potrzebna. Zachęcam do stosowania tej zasady również podczas szczotkowania zębów.

Pojawiły się informacje o powrotach zwierząt do miast. Czy są prawdziwe i o jakich zwierzętach mówimy?

Nie są to wiarygodne informacje w kontekście koronawirusa. Na wiosnę, zwierzęta zawsze zbliżały się do miast celem poszukiwania łatwego dostępu do pokarmu. Tak więc pojedyncze przypadki, takie jak np. łanie w Zakopanem, mogą się zdarzyć. Ponadto należy wziąć pod uwagę fakt, że to my coraz częściej zajmujemy tereny należące do zwierząt – przybywa nowych dróg, domów, różnej zabudowy. W związku z powyższym nie możemy się dziwić, że dzikie zwierzęta pojawiają się na terenach zurbanizowanych. To zjawisko jest coraz bardziej widoczne na całym świecie i prawdopodobnie będzie się nasilać.

Mówiąc o koronawirusie, nie sposób pominąć tematu zwierząt i chorób odwzwierzęcych.

Pojawienie się rolnictwa i rozwój populacji ludzkiej około 11 tys. lat temu były kluczowe dla stworzenia warunków do rozprzestrzeniania się chorób. Historyczne choroby, takie jak tzw. grypa „hiszpanka” – pochodziły od wirusów zwierząt domowych (np. świń), a powodowana przez bakterie dżuma – od szczurów i żyjących na nich pcheł. Koronawirusy to wirusy odzwierzęce, zaś 2019-nCoV, prawdopodobnie pojawił się na targu owoców morza w Wuhan pod koniec 2019 r.

Wyniki badań pokazują, że pochodzące od zwierząt epidemie zakaźnych chorób ludzi, takich jak gorączka krwotoczna Ebola, bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej MERS, czy ptasia grypa występują coraz częściej, czego przyczyną jest zarówno zajmowanie coraz większych obszarów należących do zwierząt, jak i zmiany klimatu. Patogeny przenoszą się ze zwierząt na ludzi i bardzo szybko rozprzestrzeniają po świecie.

Czy pandemia była to przewidzenia?

Gdy Bill Gates ostrzegał w 2018 roku, że świat nie jest przygotowany na wypadek pandemii, wielu sceptycznie oceniało wypowiedź biznesmena.

 W ostatnim stuleciu ryzyko wystąpienia nowych ognisk chorób wirusowych wzrasta w związku z  postępującymi zmianami klimatu oraz niszczenia naturalnych ekosystemów Ziemi. Kolonizacja dzikich obszarów przez ludzi i odebranie innym gatunkom ich siedlisk oraz niezrównoważona eksploatacja dóbr naturalnych, sprzyjają przenoszeniu się nowych chorób z dzikiej przyrody na ludzi. Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) szacuje, że 3/4 nowych zagrażających ludziom chorób ma źródło w zwierzętach. Obecne tempo przyrostu globalnej populacji, postępująca urbanizacja i rozwój transportu, który między innymi sprawił, że jesteśmy w stanie udać się do niemal każdego zakątka świata, spowodowały wzrost ryzyka zarażenia.

Podwyżki cen energii elektrycznej sprawiają, że miasta i gminy szukają sposobów na oszczędności. Szczecin redukuje ilość świątecznych iluminacji, Olsztyn odwołuje miejskiego sylwestra, a Chodzież i Wapno zrzeszają się z ościennymi podmiotami w grupy zakupowe, żeby skutecznie negocjować opłaty za prąd. – To konieczność, bo podwyżki mogą wynosić nawet 60 proc. – komentują eksperci.

Podwyżki prądu spędzają sen z powiek nie tylko przedsiębiorcom. Samorządy, które poniosły koszty reformy oświaty, czy podwyżek dla nauczycieli, od dłuższego czasu gorączkowo szukają oszczędności w budżetach. Energia już teraz stanowi znaczny element miejskich opłat, dlatego niektóre miejscowości starają się zredukować wydatki na ten cel. Nierzadko spotyka się to ze sprzeciwem mieszkańców, którzy muszą pożegnać się z lubianymi atrakcjami.

Mniej światełek i bez miejskich tańców

Szczecin postanowił zaoszczędzić na tegorocznych świątecznych iluminacjach, dlatego zmniejszył ich ilość, m.in. w alejach, czy w parkach. Wiele komentarzy wywołał brak choinki na placu Lotników, która rok wcześniej była jednym z najbardziej imponujących elementów przedwigilijnego krajobrazu. Urzędnicy tłumaczyli, że redukcja ozdób przyniesie oszczędności w wysokości ok. 240 tys. zł. 

Pracownicy olsztyńskiego magistratu zbyt wysokimi rachunkami, m.in. za prąd uzasadniają decyzję o rezygnacji z miejskiego sylwestra, który odbywał się od wielu lat. To wywołało oburzenie mieszkańców, którzy w internetowych komentarzach twierdzili nawet, iż to ostateczny dowód na upadek miasta. Tym bardziej, że już wcześniej z powodu centralnie narzuconych programów, wprowadziło cięcia dotykające zajęcia pozalekcyjne, czy akcje rekreacyjne.

Podwyżki prądu kosztem inwestycji

W 2020 roku opłaty za prąd mogą uderzyć jeszcze bardziej dotkliwe w samorządowe kasy.

Wzrost cen dla tej grupy odbiorców szacuje się na poziomie nawet 60 proc. To może oznaczać, że podwyżki będą odbywać się kosztem inwestycji, które miasta miały zapisane w swoich wieloletnich strategiach. Pamiętajmy, że na rachunek samorządu za energię składa się mnóstwo czynników. To nie tylko oświetlenie ulic, czy miejsc użyteczności publicznej, ale tak kluczowych obiektów jak szkoły, szpitale, czy żłobki. To bardzo duże obciążenia, a jak wiadomo pieniędzy w budżecie nagle nie przybędzie. Dlatego włodarze muszą szukać rozwiązań, które pozwolą im obniżyć nie tylko bieżące koszty, ale przede wszystkim wydatki w dłuższej perspektywie  – mówi Tomasz Żołyniak, prezes firmy Energia Polska.

Sposoby na oszczędności: wspólne zakupy i zielona energia

Miasta testują różne warianty, które pozwolą zapłacić mniej za prąd. Coraz częściej spotykaną praktyką jest zrzeszanie się w ramach grup zakupowych, do których należą okoliczne gminy. Tak robi chociażby Łódź, która dzięki wspólnym zakupom z prawie 400 innymi samorządowymi partnerami w przyszłym roku wyda na energię ponad 81 mln zł, co ma pozwolić wszystkim uczestnikom procesu zredukować wydatki na łączną kwotę ok. 8 mln zł. Podobnie o promocyjne ceny u sprzedawców prądu walczy chociażby Gołaniecka Grupa Zakupowa, do której należą, m.in. miasto Chodzież i gmina Wapno.

Złotów inwestuje w termomodernizację obiektów publicznych. Gmina otrzymała dofinansowanie na uszczelnienie, m.in. centrum profilaktyki i szkoły podstawowej, co ma przełożyć się na niższe opłaty w kolejnych latach.

Samorządy szukają różnych opcji, które pozwolą im oszczędzać energię elektryczną lub nawet samodzielnie ją produkować. Prowadzą w tym celu audyty, wprowadzają nowe technologie, czy zatrudniają specjalistów, którzy pomogą im znaleźć optymalne rozwiązanie. Szukają także sprzedawców, którzy są w stanie zaproponować im konkurencyjne stawki i dają gwarancję stałych opłat bez ukrytych prowizji, czy dodatkowych opłat. Włodarze coraz przychylniej spoglądają także w stronę odnawialnych źródeł energii, które nie tylko są bardziej przyjazne środowisku, ale także w dłuższej perspektywie są bardziej opłacalne – wyjaśnia Sebastian Biela, wiceprezes firmy Energia Polska.