Na każdego z nas przypada średnio ok. 1,56 miliona litrów na rok, podczas gdy średnia dla Europy jest niemal 3-krotnie większa (4,56 mln litrów/rok). Tym samym zasoby wodne Polski są jednymi z najniższych w Europie, dlatego tak istotne jest prawidłowe zarządzanie nimi.

Ostatnio coraz częściej mówi się o globalnym ociepleniu, jego przyczynach i konsekwencjach, nie tylko dla środowiska, ale także dla szeroko rozumianej gospodarki. Długie okresy bezopadowe, które dotykają Polskę (w zeszłym roku skutki suszy odczuło 15 z 16 województw) przerywane są przez krótkotrwale, ale zarazem bardzo intensywne opady o charakterze nawalnym. Efekt? Nagłe powodzie, które paraliżują całe miasta. Również coraz krótszy czas występowania pokrywy śnieżnej i jej malejąca grubość sprawiają, że wody podziemne nie są odpowiednio zasilane na wiosnę. Coraz dłuższe okresy występowania wysokich temperatur, negatywnie wpływają na takie sektory jak rolnictwo oraz energetyka. Mniejsze zbiory to wyższa cena owoców i warzyw, a koszt ten ponoszą konsumenci.

Problem pogarszającej się dostępności wody jest zauważany na różnych poziomach administracji rządowej i samorządowej, przez instytucje naukowe, organizacje pozarządowe oraz firmy wykorzystujące wodę do swojej działalności. Podejmuje się szereg inicjatyw mających na celu przeciwdziałanie skutkom suszy. Realizuje się inwestycje zwiększające retencję lokalną, takie jak chociażby w Bydgoszczy[1]. Wdraża się również technologie oszczędzające wodę, m.in. zamknięte obiegi wody wykorzystywanej do chłodzenia w elektrowniach.

Co możesz zrobić dla zasobów wodnych?

Niezmiernie ważnym aspektem jest kwestia edukacji. Już najmłodsze dzieci powinny być uczone, że wodę należy oszczędzać i zakręcać przy myciu rąk czy zębów. Według US Green Building Council, zakręcając wodę przy myciu zębów, za każdym razem jesteśmy w stanie zaoszczędzić nawet 11 litrów wody. Natomiast zamiana kąpieli w wannie na szybki, 4-minutowy, prysznic to jednorazowa oszczędność nawet 50-60 litrów. Do tego wszystkiego dochodzą nowoczesne sprzęty AGD, które zużywają mniejszą ilość H₂O, czy coraz bardziej wpisująca się w nowoczesne trendy specjalnie zaprojektowana instalacja bazująca na odzysku wody.

Oszczędzaj wodę

Każdy z nas może i powinien starać się oszczędzać wodę w codziennym życiu pomimo tego, iż jej zużycie na cele komunalne stanowi zaledwie 20% pobieranej wody. Powinniśmy zwracać uwagę na pozornie błahe i doskonale znane sprawy, jak na przykład stosowanie szczelnych kranów, montowanie spłuczek z opcją mniejszego spłukiwania, mycie naczyń w zmywarkach, a nie pod bieżącą wodą, zastępowanie kąpieli w wannie prysznicem, stosowanie tzw. ekologicznych baterii wyposażonych w perlatory, zakręcanie wody, zawsze wtedy, kiedy z niej nie korzystamy, wykorzystywanie nowoczesnego, oszczędzającego wodę sprzętu AGD. Pozwoli to uzyskać wymierne oszczędności. Warto jednak pamiętać, iż każdy z nas pośrednio ma również wpływ na zużycie wody przez przemysł, gdzie jest ono największe i wynosi 70% pobieranej wody oraz rolnictwo i leśnictwo, gdzie wartość ta wynosi 10%. Robimy to przez nasze decyzje zakupowe. Powinniśmy pamiętać, aby kupować tylko to, czego potrzebujemy, w odpowiednich ilościach, a w miarę możliwości wybierać przede wszystkim te artykuły, których wytworzenie było najbardziej neutralne dla środowiska. Warto przy tym pamiętać o tzw. śladzie wodnym będącym wskaźnikiem zużycia wody niezbędnej do wytworzenia danego produktu – komentuje Michał Marcinkowski, hydrolog, główny specjalista projektu Klimada 2.0

Jak jest twój ślad wodny?

Jak wynika z danych GUS, w latach 2000-2017 pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności zmniejszył się o około 9%, z poziomu 11 do 10,1 bilionów litrów. Racjonalne decyzje zakupowe mogą przyczynić się do jeszcze większego obniżenia tej wartości. Odpowiedzialne zachowania konsumenckie powinny się odnosić m.in. do dwóch kwestii: nabywania dóbr rzeczywiście potrzebnych oraz tych, których wytworzenie było najbardziej neutralne dla środowiska, np. poprzez mniejsze zużycie zasobów naturalnych. W ostatnim czasie wiele się słyszy na temat śladu węglowego, jednak mało kto ma świadomość, że istnieje również ślad wodny.

Ślad wodny to według Water Footprint Network wskaźnik zużycia wody słodkiej przez konsumenta lub producenta, uwzględniający bezpośrednie i pośrednie jej zużycie. Może być mierzony w jednostce czasu lub w odniesieniu do całego procesu wytwarzania. Warto zaznaczyć, iż ślad wodny może być określany nie tylko dla produktów, ale również dla procesów, konsumentów, ich grup, czy też miast, firm, itd. Na przykład średni ślad wodny mieszkańców Polski wynosi 3 900 litrów/dobę, co rocznie daje sumę około 54 mld litrów. Są to wartości zbliżone do średniej światowej określonej dla krajów o liczbie ludności powyżej 5 milionów. Dla porównania ślad wodny 1 kg ogórków to 353 litry, 250 ml herbaty to 27 litrów, kilograma sera żółtego to 3 178 litrów, zaś kilograma czekolady i wołowiny to odpowiednio aż 17 196 i 15 415 litrów[1]. Odpowiedzialne zachowania konsumenckie, powinny przejawiać się przede wszystkim przez nabywanie produktów oraz dóbr rzeczywiście potrzebnych, które zostaną przez konsumenta w odpowiedni sposób wykorzystane i nie zostaną zmarnowane.

Marnujesz żywność – marnujesz wodę

Zakupiona, niewykorzystana żywność i inne produkty trafiają do odpadów. W Europie wyrzuca się średnio ok. 179 kg żywności/osobę rocznie. Szacuje się, że w samej Polsce wynik ten wynosi aż 235 kg, gdzie do kosza najczęściej trafia aż 50% kupionego pieczywa oraz 1/3 warzyw i wędlin. Produkcja żywności stanowi obciążenie dla środowiska, między innymi poprzez nakłady wody i energii, które są marnotrawione wraz z wyrzuconą żywnością. Wyrzucenie do kosza 1 kg wieprzowiny wiąże się ze zmarnowaniem ok. 6 000 litrów wody użytej do jej wyprodukowania, a 1 kg wyrzuconego chleba  to 1 600 litrów.

Skutki takiego marnotrawstwa odbijają się nie tylko na domowym budżecie, ale mają również wymiar ekonomiczny, społeczny i ekologiczny.

Właśnie rozpoczyna się kolejny etap POPŻ – Podprogram 2019, który trwa do lipca 2020 r. i w ramach którego 31 Banków Żywności w całej Polsce przekaże produkty (m.in. kaszę, makaron, ryż, mleko, ser, konserwy, olej, cukier) i posiłki ok. 800 tysiącom osób. Program realizowany jest w ramach Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (Fund for European Aid to the Most Deprived).

Aby skorzystać z pomocy POPŻ, wystarczy zachęcić osobę w trudnej sytuacji życiowej do zgłoszenia się do swojego Ośrodka Pomocy Społecznej, gdzie otrzyma skierowanie do odbioru paczki z produktami spożywczymi lub do skorzystania z posiłku. Odbiorcami programu są  osoby starsze, chore, bezrobotne, bezdomne czy rodzice samotnie wychowujący dzieci, spełniające określone wymogi finansowe.

– Dane GUS są bardzo niepokojące – w 2018 r. o ponad 400 tys. wzrosła liczba osób żyjących w głębokiej biedzie, a to przecież nie wszyscy potrzebujący. Osób w bardzo trudnej sytuacji jest znacznie więcej, bo mówimy również o osobach, które mają większe dochody niż minimum egzystencji, ale wciąż bardzo niskie (tzw. ubóstwo ustawowe to kwota 700 zł/miesiąc, a  relatywne – 810 zł).  Problem głodu i niedożywienia jest wciąż bardzo realny w Polsce, tym osobom trudno pozwolić sobie na pełnowartościowe posiłki, bo  często brakuje im pieniędzy na najbardziej podstawowe produkty. Ogromnie się cieszymy się, że jako Banki Żywności wspieramy potrzebujących i że z pomocą POPŻ docieramy aż do kilkuset tysięcy osób – mówi Dorota Jezierska, wiceprezeska Federacji Polskich Banków Żywności i prezes Banku Żywności w Ciechanowie.

Podsumowanie działań BŻ

Wg statystyk GUS aż 2 mln Polaków żyje w skrajnym ubóstwie, a ich liczba systematycznie rośnie – w ciągu ostatniego roku do tego grona dołączyło aż 400 tys. osób,  z czego aż 60 tysięcy to seniorzy.

Czym jest skrajne ubóstwo? To miesięczny dochód nieprzekraczający 600 zł brutto. Na wszystkie codzienne potrzeby. Po odliczeniu kosztów leczenia czy rachunków za wodę, czasem nie zostaje dosłownie nic. To właśnie takim osobom pomagają Banki Żywności.

–  Całe życie pracowałam. Dopóki żył mój mąż, ze wspólnych emerytur mogliśmy godnie żyć. Jednak od roku, kiedy żyję sama, jest mi naprawdę bardzo ciężko. Cieszę się, że mogę korzystać z pomocy Banków Żywności – dzięki nim nie martwię się tym, za co kupić chleb, kiedy wszystkie pieniądze wydałam na ciepłe buty na zimę czy leki na serce. – dodaje pani Zofia, która korzysta z pomocy Banków Żywności za pośrednictwem stowarzyszenia Mayday w Krakowie.

Pani Zofia jest jedną z ponad miliona osób korzystających co roku z pomocy Banków Żywności. Rosnące ubóstwo rodzi coraz większe potrzeby żywnościowe, na które odpowiadają Banki, ratując niesprzedane, dobre jakościowo jedzenie ze sklepów i od producentów. Rosną też niestety koszty transportu tych produktów, także ze względu na coraz wyższe ceny paliwa. Apetyt na pomaganie w Bankach dopisuje, brakuje tylko środków, żeby wcielać go w życie na coraz większą skalę.

– Banki odbierają żywność ze sklepów za darmo, ale tak naprawdę ponoszą ogromne koszty eksploatacyjne, które dodatkowo systematycznie rosną ze względu na coraz większe potrzeby żywnościowe i podwyżki cen. Potrzebujemy pieniędzy na utrzymanie swoich magazynów, opłacenie rachunków za prąd, paliwo czy serwisowanie samochodów. Dodatkowo szacujemy, że liczba transportów zdecydowanie zwiększy się w przyszłym roku, wraz z wejściem w życie Ustawy o przeciwdziałaniu marnowania żywności.  Bez odpowiednich zasobów finansowych nie będziemy w stanie realizować naszej misji ratowania żywności i niesienia pomocy osobom potrzebującym.  – tłumaczy Marek Borowski, prezes Federacji Polskich Banków Żywności.

Kampania „Stoliczku nakryj się…”

To właśnie dlatego Banki Żywności ruszyły z kampanią „Stoliczku, nakryj się! Głód to nie bajka”, której celem jest zebranie środków na działalność organizacji, w szczególności transport żywności. To kontynuacja ubiegłorocznej akcji, w której organizacja wspólnie z Rafałem Gęburą z kanału „7 metrów pod ziemią” zachęcała do przekazania darowizny na rzecz ratowania żywności. W tym roku w akcję zaangażowała się już m.in. internetowa grupa Tuba Smaku – Pascal Brodnicki, Agnieszka Mielczarek, Sugarlady, UMAMI i Posmakuj Polski na swoich kanałach na Youtubie promują ideę Banków Żywności i zachęcają do finansowego wsparcia akcji. Wpłat można dokonywać na https://bankizywnosci.pl/przekaz-darowizne/. Wystarczy naprawdę niewielka kwota – już 1 zł pozwala na uratowanie aż 8 kg żywności i przygotowanie z niej 16 pełnowartościowych posiłków.

– Trudno w to uwierzyć, ale czasem nawet jeden obiad zjedzony na mieście, w lokalu, przewyższa całkowity miesięczny budżet na wyżywienie 4-osobowej rodziny. Nie możemy być obojętni wobec takich ekstremalnie trudnych sytuacji życiowych. Wierzymy, że wspólnymi siłami zdołamy napełnić puste talerze – nie tylko teraz, w świątecznym czasie, ale przez cały rok.  – dodaje Borowski.

Kampanię Banków Żywności wspiera również aplikacja Too Good To Go w swojej akcji „Wszystkiego niezmarnowanego na Święta”. Za pośrednictwem aplikacji można kupić voucher w wysokości 5 zł, który zostanie w całości przekazany na pomoc Bankom Żywności.

31 Banków Żywności w całym kraju każdego dnia pomaga potrzebującym, wspierając lokalne ośrodki pomocy – domy dziecka, Domy Samotnej Matki, stowarzyszenia emerytów, noclegownie. Ratowana przez nie żywność trafia do rodzin, osób starszych, samotnych i chorych. W ubiegłym roku udało się w ten sposób przekazać aż 67 tys. ton jedzenia.

Marnotrawcze nawyki plasują nas w niechlubnej czołówce Europy pod względem ilości wyrzucanego jedzenia – w tym wstydliwym rankingu zajmujemy wysokie, 5 miejsce, a przykładowa czteroosobowa rodzina traci w ten sposób nawet 2,5 tys. zł. Jak wygląda portret statystycznego Polaka – marnotrawcy? Najnowsze dane opublikowane w tegorocznym raporcie Federacji Polskich Banków Żywności Nie marnuj jedzenia 2019 nie pozostawiają złudzeń.

Jubileuszowa, 40. edycja Światowego Dnia Żywności  była hucznie obchodzona przez Banki Żywnośći w całej Polsce. Z tej okazji ukazał się także nowy raport organizacji –  Nie marnuj jedzenia 2019. Najnowsze wyniki są alarmujące – 42% Polaków nadal deklaruje, że zdarza im się wyrzucać żywność. Tylko 13,2% konsumentów kupuje tzw. samotne banany, czyli te pojedyncze, oderwane od kiści sztuki. Większość badanych nie chodzi na zakupy z listą i kupuje spontanicznie, czyli przyznaje się do zakupu produktów, których wcześniej nie planowało (72,7%). To stanowi jedną z głównych przyczyn wysokiego poziomu marnowania żywności w gospodarstwach domowych. Dodatkowo mniej niż połowa Polaków sprawdza zawartość lodówki przed wyjściem na zakupy (41,9%).

– Jesteśmy świadkami rewolucji w odżywianiu – hodowanie mięsa w warunkach laboratoryjnych, żywność „on the go”,  przetwarzanie odpadków – a równocześnie świat zdaje się nie zauważać problemu marnowania żywności. Chcemy temu zapobiegać, dlatego co roku zachęcamy wszystkich do wzięcia udziału w lokalnych wydarzeniach związanych z obchodami Światowego Dnia Żywności i przyczynienia się do wzrostu świadomości tego problemu. – mówi Dorota Jezierska, wiceprezes Federacji Polskich Banków Żywności.

Marnotrawstwo żywności to biliony litrów straconej wody i ogromne ilości niepotrzebnie zużytej energii. Już jedna kanapka z serem, która zamiast do żołądka trafi na wysypisko, to 90 litrów zmarnowanej wody. Polacy jednak rzadko zdają sobie z tego sprawę. Taką samą trudność sprawia im rozróżnienie terminów „należy spożyć do” i „najlepiej spożyć przed” – tylko co 3 ankietowany widzi różnicę w tych pojęciach.

W programie wydarzenia organizowanego przez Federację Polskich Banków Żywności znalazł się m.in. panel ekspercki poświęcony edukacji dot. marnowania żywności, prezentacje wyników badań Instytutu Ochrony Środowiska i SGGW, prelekcja założycieli Restaurant Week oraz omówienie zmian i wyzwań związanych z niedawno przyjętą Ustawą o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności.  Wydarzenie odbyło się w Centrum Edukacji Ekologicznej – Nowa Palmiarnia
w Łazienkach Królewskich w Warszawie. Tegoroczny Światowy Dzień Żywności wspierał strategiczny partner Banków Żywności – sieć Lidl Polska.

– Temat niemarnowania żywości jest stałym i ważnym elementem naszej strategii społecznej odpowiedzialności. Od początku istnienia Lidl Polska wspieramy Federację Polskich Banków Żywności. Cieszymy się, że po raz kolejny wspólnie obchodzimy Światowy Dzień Żywności i edukujemy Polaków w tym temacie. Ponadto w wielu naszych sklepach prowadzimy specjalną akcję przecen „Kupuję, nie marnuję”, którą stale rozszerzamy. Jej celem jest przeciwdziałanie marnowaniu żywności – mówi Aleksandra Robaszkiewicz, Head of Corporate Communication Lidl Polska.

Światowy Dzień Żywności to ustanowione w 1979 roku przez ONZ święto mające na celu przybliżanie tematu globalnych problemów żywnościowych, w tym walki z głodem i niedożywieniem.

Prezentowane w dorocznym raporcie dane pochodzą z projektu PROM (Programu Racjonalizacji i Ograniczenia Marnotrawstwa Żywności), któremu przewodniczy Federacja Polskich Banków Żywności. W ramach projektu instytucje badawcze – m.in. IOŚ-PIB czy SGGW badają skalę marnowania jedzenia w całym łańcuchu – tzw. „od pola do stołu”.

Pełen raport dostępny na www.bankizywnosci.pl.