Sztuka a poprawa zdrowia psychicznego i samopoczucia

Arteterapia czyli terapia sztuką łączy techniki psychoterapeutyczne z procesem twórczym w celu poprawy zdrowia psychicznego i samopoczucia. Pozwala zaangażować się i ćwiczyć uważność. Pod okiem zaufanego terapeuty umożliwia namierzenie psychologicznych i emocjonalnych potrzeb oraz zrozumienie własnych emocji i ich przyczyn. Wszystko to dzięki wykorzystaniu technik kreatywnych: rysunku, malowania, kolorowania, rzeźby, a także ruchu, muzyki i tańca. Udział w terapii nie wymaga zdolności artystycznych, czy doświadczeń ze sztuką wysoką, ponieważ najważniejsza jest diagnoza stanu emocjonalnego i znalezienie rozwiązania danego problemu. Arteterapia to sesja terapeutyczna umożliwiająca rozwój osobisty, a nie zajęcia artystyczne. Terapią poprzez sztukę zajmują się wykwalifikowane osoby, najczęściej także o artystycznym wykształceniu.

W ostatnim czasie drastycznie wzrosło zapotrzebowanie na terapie indywidualną i grupową. Nasze kursy wybierają specjaliści w celu dokształcenia się o nowe techniki pracy z dziećmi, młodzieżą, osobami starszymi, a także osoby kształcące się w coachingu i wsparciu dla pracowników w firmach. Do tej pory rozpoczynaliśmy kursy na poziomie 80 % obłożenia. W tym roku sprzedaliśmy prawie wszystkie miejsca jeszcze przed rozpoczęciem pierwszego z cyklu szkoleń. Dzisiaj, miesiąc po rozpoczęciu, mamy już wszystkie miejsca sprzedane. Brak wolnych miejsc przy nadal wysokim zainteresowaniu szkoleniami spowodował, że zdecydowaliśmy się na otworzenie dodatkowych grup. Taka sytuacja miała miejsce już w zeszłym roku, ale nie aż w takim natężeniu. Pokazuje to, jak bardzo w ostatnim czasie wzrosło zapotrzebowanie na ten rodzaj terapii, która sprawdza się nie tylko w pracy z osobami chorującymi fizycznie i psychicznie, z dziećmi i dorosłymi, ale także z osobami znajdujących się w silnym stresie,  doświadczającymi kryzysu lub będącymi w procesie zmiany. Spektrum oddziaływania arteterapii jest bardzo szerokie. Tak duże zainteresowanie jednoznacznie świadczy o rosnącej popularności arteterapii w Polsce.  – mówi Anna Sikorska, arteterapeutka, szkoleniowiec, autorka rozwojowego programu dla dorosłych “Na nowo” opartego o techniki arteterapii oraz organizatorka szkoleń Akademii Arteterapii i założycielka SensArte – Centrum Arteterapii w Warszawie.

Zdrowie psychiczne Polaków

Wydawałoby się, że w miarę spokojnym świecie bez wojen, w pełnym dostatku oraz przepychu technologii, ułatwiającej życie, człowiek powinien czuć się coraz lepiej i bezpieczniej. Stało się zupełnie odwrotnie. Zdrowie psychiczne Polaków pogarsza się z roku na rok. Na zdiagnozowaną depresję w naszym kraju cierpi już ok. 1,5 mln osób, a połowa wszystkich Polaków doświadczyła trwałego obniżenia nastroju[1]. Pandemia koronawirusa drastycznie nasiliła ten problem. Prawie 40 proc. dorosłych Polaków uważa, że w pandemii pogorszyło się ich zdrowie psychiczne[2]. Niestety niewiele wskazuje, aby sytuacja ta szybko uległa poprawie.

Dlaczego Polacy potrzebują warsztatów terapeutycznych? 

Polacy coraz częściej odczuwają strach, niepokój, czy smutek. Jeszcze do niedawna, jako społeczeństwo lękaliśmy się podświadomie dwóch problemów tj. zachorowania na chorobę nowotworową oraz wybuchu III wojny światowej. Dziś lista lęków społecznych wydłużyła się o lęk przed tym zachorowaniem na covid-19, strach o najbliższych oraz lęk przed utratą pracy w wyniku kryzysu gospodarczego. Zmagamy się ze skutkami utraty fizycznej aktywności i pogorszonym zdrowiem fizycznym. Nieustannie towarzyszą nam negatywne emocje: bezsilność, strach, przerażenie, których często nie jesteśmy w ogóle świadomi.

Żyjemy w świecie mediów, który bombarduje nas nadmiarem informacji z każdej strony i wciąga nieustanie tam, gdzie wcale nie chcemy być. W sposób nieuświadomiony zarażamy się strachem i lękiem, bo nie zajmujemy się już sobą, swoim życiem, a wszystkim, co jest naokoło nas. W chaosie spraw codziennych nie rozpoznajemy własnych emocji i uczuć. Oddalamy się nie tylko od ludzi, ale także od samych siebie. Dlatego uważam, że każda terapia pomagająca skupić się na tym, co dla nas ważne, mająca na celu poprawę jakości naszego życia, jest potrzebna dziś niemal każdemu. Praca ze sztuką jest taką formą oddziaływania, która nie tylko może pozwolić przybliżyć się nam do naszych emocji i myśli, ale też dać przestrzeń na odreagowanie i odnalezienie drzemiącego w nas potencjału – dodaje Anna Sikorska.

Liczne badania naukowe potwierdzają, że w procesie arteterapii obserwuje się zmniejszanie lęku, depresji i stresu psychicznego w różnych populacjach osób. Zmiany jakie zachodzą u uczestników terapii związane z poprawą funkcji odpornościowych, jakości życia i skuteczności radzenia sobie ze stresem. Już sam kontakt ze sztuką poprawia nastrój drastycznie zmniejszając poziom kortyzolu we krwi (hormonu stresu, którego nadmiar prowadzi do wielu chorób, powikłań sercowo-naczyniowych, zaburzenia odporności, depresji, chronicznego zmęczenia)[3].

Sztuka wywiera wpływ i wspiera rozwój człowieka, dlatego zaczyna zajmować ważne miejsce w umysłach psychologów, trenerów biznesu, prelegentów, mentorów i coachów.

Więcej czytaj na Anna Sikorska – Arteterapia, Rozwój, Wsparcie | Zapraszam na konsultacje z zakresu Arte- i Psychoterapii.

[1] raport Instytutu LB Medical

[2] badanie UCE RESEARCH i SYNO Poland dla platformy ePsycholodzy.pl

[3] (PDF) Interakcja między kulturą, zdrowiem i dobrostanem psychicznym: dane z włoskiego projektu kultura i dobrostan | Paolo Massimo Buscema, Enzo Grossi, Massimo Buscema oraz Pier Luigi Sacco – Academia.edu

Zadowolenie Polaków w różnych obszarach życia wynosi między 36-78%[1]. Wynika z tego, że połowa z nas powinna zmienić swoje życie na lepsze. Niestety. Z Nowym Rokiem zmiany podejmą tylko nieliczni. Dlaczego?

Nie zmieniając niczego, nic się nie zmieni – Tonny Robbins

Mimo, że zmiany są nieodłączną częścią funkcjonowania człowieka, ludzie z natury nie lubią zmian. Reakcja na zmianę zwykle jest obronna i skutkuje wzmożonym stresem, niepewnością, zaburzeniem poczucia bezpieczeństwa. Każda zmiana, czy to w życiu prywatnym, czy zawodowym, jest wyjściem poza bezpieczną strefę komfortu, skutkującym dezorganizacją naszej codzienności. Dobre informacje są takie, że strach i niepewność mają charakter tymczasowy i z czasem ustępują miejsca nowemu, lepszemu życiu. Czy warto więc wprowadzić zmianę w życiu? Na pewno warto o niej porozmawiać zwłaszcza przed nadchodzącym nowym rokiem.

Czym jest zmiana?

Zmiana to odejście od starego, znanego nam, lecz nie funkcjonującego schematu działania, na rzecz wdrożenia nowego modelu postępowania. Zmiana może być radykalna lub mała. Może być taka, jakiej chcemy, lub której nie chcemy, o której marzymy, lub której boimy się. Mogą być też nagłe zmiany, które trzeba oswoić, zaakceptować. Jednak każda z nich związana jest z całą gamą emocji, a najmocniej ze stresem i poczuciem niepewności, które proces zmiany potrafią skutecznie odraczać lub całkowicie uniemożliwiać.

Więcej niż połowa Polaków nie jest zadowolona z przebiegu pracy zawodowej i możliwości realizacji planów na przyszłość (Badanie CBOS, 2021r.). Dane te pozwalają przypuszczać, że każdego dnia ktoś myśli o zmianie czegoś w swoim życiu. Zmiana może dotyczyć różnych obszarów życia: pracy, związku, przeprowadzki do innego miasta, naprawy relacji w rodzinie. Zmiana nie koniecznie musi być wielka. Może dotyczyć np. codziennych małych nawyków, które długofalowo wpływają na nas niszcząco, np. wejścia na zdrową ścieżkę życia, rzucenie palenia, redukcja otyłości, przywrócenie sprawności przez sport, postawienie granic w relacjach z bliskimi. Niestety świadomość tego, co w życiu przeszkadza, nie prowadzi jeszcze do podjęcia zmiany. Ludzie zwykle chcą coś zmienić, ale zupełnie nie wiedzą jak tę zmianę zrealizować i czy zmiana jest w ogóle możliwa.

Arteterapia z pomocą w procesie zmiany

Każdą zmianę poprzedza decyzja o zmianie. Arteterapia pomaga ją podjąć, następnie zbudować gotowość na zmianę. Z pomocą przychodzą tu techniki kreatywne: rysunku, malowania, kolorowania, rzeźby, także ruch, muzyka i taniec. Techniki te są metaforą do rozmowy i umożliwiają przyjrzenie się własnym emocjom, np. w przypadku rysunku – poprzez formę wizualną. Działania twórcze pomagają wyjść z impasu. Pod okiem arteterapeuty osoba tworzy i odzwierciedla samą siebie. Niczym w lustrze przygląda się swoim mechanizmom działania, myślom, oczekiwaniom, marzeniom i tęsknotom. To, co tworzy równocześnie omawia z terapeutą, który jest moderatorem indywidulanej ścieżki zmiany, na końcu której znajduje się upragniony cel.  Nie trzeba mieć zdolności artystycznych, ponieważ najważniejsza jest diagnoza stanu emocjonalnego i znalezienie rozwiązania danego problemu.

Warsztaty z elementami arteterapii znajdują coraz większe zainteresowanie za sprawą ich potwierdzonej skuteczności. Łatwiej jest rozmawiać o czymś, co się samemu stworzy, co się widzi, niż o czymś co znajduje się tylko w przestrzeni naszych myśli i wyobraźni. Praca twórcza daje przestrzeń do rozmów i refleksji, ułatwia poznanie własnych możliwości i naturalnych kierunków działania. Kiedy ktoś tworzy, podświadomie tworzy w oparciu o swoje myśli, o swoje mechanizmy działania i szuka naturalnych dla siebie rozwiązań. – Anna Sikorska, arteterapeutka, szkoleniowiec, autorka rozwojowego programu dla kobiet “Na Nowo” opartego o techniki arteterapii oraz organizatorka szkoleń Akademii Arteterapii i założycielka SensArte – Centrum Arteterapii w Warszawie.

Współczesny świat a potrzeba zmiany

Świat, w którym żyjemy rodzi potrzebę zmiany na poziomie jednostki. Dzięki tworzeniu sztuki lub samej jej kontemplacji odbudowujemy siły psychiczne, których bardzo nam potrzeba w dobie pandemii. Terapia sztuką umożliwia odkrywanie siebie w sposób piękny, twórczy. Kontakt ze sztuką wspiera naturalną empatię i wrażliwość oraz otwiera ludzi na relacje. Jest dziś czymś nowym, świeżym powiewem koloru, radości i spokoju w kontraście do szarości, napięcia i pędu współczesnego świata.

Coraz częściej ludzie szukają dla siebie ratunku. Izolacja, ograniczenia, konflikty społeczne i polityczne – wszystko to wpływa destrukcyjnie na psychikę człowieka. Obserwujemy efekty pandemii objawiające się np. uzależnieniami od mediów społecznościowych, gier komputerowych, a także platform streamingowych. Tak zwane zanieczyszczenia technologiczne oraz długotrwała bierność, w jakiej konsumujemy nowe media przekładają się na odczuwanie życiowej stagnacji, pogorszenie parametrów zdrowotnych i ogólnie jakości życia. Arteterapia pomaga wprowadzić zmianę także w tym obszarze życia, stając się drogą powrotu do „normalności”, której brak może nam doskwierać. – dodaje Anna Sikorska.

Za drzwiami gabinetu

Najczęstszym powodem odraczania zmiany jest lęk przed zmianą. Arteterapeuta podczas sesji weryfikuje doświadczenia z domu rodzinnego i różnych etapów życia, które ukształtowały przekonania danej osoby, a które poza jego świadomością zaprogramowały dalsze działania, decyzje, wybory, sposoby funkcjonowania, stając się jednocześnie bagażem na całe życie. Osoba w procesie arteterapii otrzymuje wsparcie w uświadomieniu sobie przyczyn własnych ograniczeń. Otrzymuje narzędzia pomagające mu wyjść ze stanu przeciążenia i zapętlenia w nadmiarze odpowiedzialności i powinności. Sztuka jest tu trampoliną do wprowadzania zmian.  

10 zalet terapii sztuką w procesie zmiany

Arteterpaia pozwala poznać mechanizmy radzenia sobie w trudnych sytuacjach i odnaleźć najlepszy dla siebie – bo własny – sposób radzenia sobie ze zmianą. Efektem „ubocznym” jest odnowa sił psychologicznych i poprawa skuteczności w działaniu w życiu prywatnym i zawodowym. Przy okazji końcówki starego roku dobrze jest pomyśleć o stworzeniu obrazu, który mógłby stać się miejscem przelania wszystkich traum, smutków i lęków. Warto przeżyć tzw. „katharsis”, zrzucić trudne emocje na kark płótna, które przyjmie wszystko, i tym samym dać sobie szansę na zmianę w nadchodzącym Nowym Roku 2022.     

Anna Sikorska                    

Założycielka i inspiratorka SensArte, dyplomowana arteterapeutka z wieloletnim stażem i doświadczeniem, muzyk, obecnie w trakcie Całościowego Szkolenia Systemowo – Psychodynamicznego w Krakowie. Propagatorka poszerzania świadomości na temat holistycznego dbania o zdrowie psychiczne i fizyczne człowieka. Współpracowała z Mazowieckim Specjalistycznym Centrum Zdrowia im. Jana Mazurkiewicza w Pruszkowie jako arteterapeuta i koordynator do spraw terapii zajęciowej, prowadziła zajęcia z arteterapii w ramach studiów podyplomowych z arteterapii w Instytucie Edukacji Artystycznej Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie. Stale współpracuje z Mazowieckim Centrum Neuropsychiatrii w Zagórzu przy projektach szkoleniowych i profilaktyki zdrowia psychicznego oraz z placówkami zdrowia psychicznego dla dzieci i dorosłych w Warszawie i Łomiankach. W SensArte – Centrum Arteterapii koordynuje pracę arteterapeutów, organizuje i realizuje szkolenia, prowadzi warsztaty i sesje arteterapii grupowe i indywidualne. Specjalizuje się w tematyce radzenia sobie ze stresem, komunikacji i poczucia własnej wartości. Wspiera osoby w procesie zmiany, doświadczające kryzysu psychicznego i chcące poradzić sobie z długotrwale utrzymującym się stresem. Więcej informacji na  www.annasikorska.pl oraz www.sensarte.pl

[1] badania CBOS „Samopoczucie Polaków w roku 2020”, styczeń 2021 Komunikat CBOS